Alcohol: waarom werkt het zo goed tegen bacteriën?

15/08/2017

Alcohol, je gebruikt het (onbewust) waarschijnlijk elke dag. Maar wat is het nu precies en waarom werkt het zo goed tegen bacteriën, schimmels en virussen? In deze blog duiker we dieper in op deze vragen en beantwoorden we een aantal populaire vragen.

Reiniging, desinfectie of sterilisatie?

Voordat we gaan uitleggen wat er nu zo bijzonder is aan alcohol, is het slim om eens het geheugen op te frissen. Reinigen, desinfecteren en steriliseren worden nogal eens door elkaar gehaald. Niet verwonderlijk, want de verschillen zijn op productgebied niet altijd even groot. Zo bestaan er producten die alleen reinigen, producten die alleen desinfecteren en producten die reinigen én desinfecteren. Het zit als volgt:

Reinigen: het verwijderen van alle zichtbare vervuiling. Bijvoorbeeld met gewone zeep. Voor het blote oog lijkt het schoon, maar de ziekteverwekkers (pathogenen) zitten er nog steeds. Sterker nog, vocht en sommige schoonmaakmiddelen vormen de perfecte voedingsbodem voor nieuwe bacteriën.

Desinfecteren: het uitschakelen van de meeste ziekteverwekkers, maar niet allemaal. Met name resistente ziekteverwekkers zoals MRSA kunnen desinfectie overleven. Daarom is MRSA ook zo’n groot probleem in de gezondheidszorg en zijn er speciale middelen uitgevonden, zoals Prontoman.

Steriliseren: het vernietigen van elke vorm van leven. Hierbij worden extreme fysieke en/of chemische middelen en speciale apparatuur, zoals een autoclaaf of sterilisator gebruikt.

In het eerste deel van deze blog bespreken we meest pure vorm van alcohol, zogenaamde desinfectiemiddelen, zoals gebruikt voor instrumenten en oppervlakken. Daarna vertellen we je meer over antiseptica: alcohol voor huiddesinfectie.

Snap je niks van alle woorden hierboven en hieronder? We hebben de moeilijkste begrippen voor je op een rijtje gezet in een handige woordenlijst.

Wat is alcohol?

Simpel gezegd is alcohol een organische verbinding tussen koolstof, zuurstof en waterstof. Er bestaan verschillende soorten alcohol, maar de bekendste variant is ethanol (ook wel ethylalcohol genoemd). Wanneer men het in het dagelijks leven over alcohol heeft, dan is de kans groot dat er ethanol wordt bedoeld. Alcohol wordt al sinds de 14e eeuw gebruikt als desinfectiemiddel en is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zelfs een van de meest essentiële middelen in de gezondheidszorg.

ethanol alcohol

OH… ethanol!

Waarom is alcohol zo effectief?

Alcohol is natuurlijk niet voor niets zo belangrijk. Dat komt door de volgende twee unieke eigenschappen:

  1. Alcohol is een oplosmiddel en lost, in tegenstelling tot water, lipiden (vetten) en polysachariden (koolhydraten) op.
  2. Alcohol verbreekt de structuur van eiwitten en nucleïnezuren.

Cellen van bacteriën en schimmels bestaan hoofdzakelijk uit bestandsdelen die vallen onder vetten, koolhydraten, eiwitten of nucleïnezuren en vallen dus uiteen wanneer ze in contact komen met alcohol. Virussen zijn op hun beurt vaak afhankelijk van een gastheer, zoals een bacterie, en verdwijnen dus met de bacterie.

 

“Cellen van bacteriën, schimmels en virussen vallen uiteen wanneer ze in contact komen met alcohol”

 

Nog niet overtuigd? We diepen het verder voor je uit. In de basis bestaat een cel uit grofweg vier onderdelen: een celwand, celmembraan, cytoplasma en genetisch materiaal (al dan niet opgeslagen in een celkern of chromosoom).

bacterielcel

Een bacterielcel

  • De celwand van schimmels bestaat uit chitine, chitosan en/of glucaan. Dit zijn allemaal polysachariden.
  • De celwand van bacteriën bestaan uit peptidoglycaan en/of lipopolysacharide. Dit zijn polysachariden en lipiden.
  • Het celmembraan bestaat uit fosfolipiden, eiwitten en sterolen. Fosfolipiden en sterolen zijn vetachtige stoffen.
  • Het cytoplasma bestaat hoofdzakelijk uit water en cytosol. Cytosol bestaat weer uit eiwitten, sachariden, lipiden en nucleïnezuren.
  • Genetisch materiaal bestaat voornamelijk uit eiwitten.

Dit is natuurlijk niet het hele verhaal, maar het is te ingewikkeld om alles hier uit te leggen. Bovendien is natuurlijk het belangrijkste dát het werkt en dat is weer afhankelijk van de volgende vraag…

Hoeveel procent alcohol?

Je ziet alcohol in verschillende percentages voorbij komen. Van 5% in bier en 13% in wijn tot 70%, 80% en 96% in desinfectiemiddelen. In tegenstelling tot wat je misschien denkt, is een hoger percentage niet per definitie beter.

Waarom? Het celmembraan bestaat onder andere uit eiwitten. Wanneer eiwitten in aanraking komen met 100% alcohol ontstaat door stolling en harde laag om het binnenste deel van een cel. Hierdoor wordt de cel in slaap gesust, maar niet gedood. Bij 70% alcohol gebeurt dit in mindere maten en kan de alcohol de cel binnendringen en vernietigen. Wetenschappers beschouwen daarom ook 70% alcohol als de optimale concentratie.

 

“Wetenschappers beschouwen 70% alcohol als de optimale concentratie”

 

Om diezelfde reden wordt het bij natte oppervlakken aangeraden om een iets hoger percentage te gebruiken, zoals 80%. Water is immers ook oplosbaar in alcohol en zorgt ervoor dat de verhouding verandert. Zo zie je maar dat het percentage alcohol niet het belangrijkst is. Het gaat om het juiste percentage bij de juiste toepassing.

Alcohol voor huiddesinfectie

Voor het desinfecteren van de huid is het percentage eveneens minder van belang. Hoewel de bacteriën en schimmels nog steeds moeten worden uitgeschakeld, is het belangrijk de huid in goede conditie te houden. Zeker bij professioneel gebruik zoals in de gezondheidszorg. Het grootste voordeel van alcohol is namelijk meteen het grootste nadeel: het lost de huideigen vetlaag op.

huid anatomie

Om dit te voorkomen worden allerlei ingrediënten toegevoegd die de huid beschermen en tegelijkertijd de effectiviteit van het desinfectiemiddel vergroten. Soms worden er variaties van alcohol gebruikt, zoals isopropylalcohol (of 2-propanol) en soms worden er ingrediënten toegevoegd. Denk aan “terugvettende” bestandsdelen, zoals glycerol (of glycerine). Glycerol wordt gehaald uit plantaardig of dierlijk vet. Deze zogenaamde triglyceriden komen ook voor in de huideigen vetlaag en zijn dus volkomen veilig. Glycerol bepaalt ook een deel van de prijs van een desinfectiemiddel. Hoewel glycerol veel voorkomt in de natuur, kan de kwaliteit erg verschillen en is het zuiveren van glycerol erg duur. Tot slot worden er ingrediënten aan alcohol toegevoegd die vocht aantrekken of vocht vasthouden, zoals isopropylmyristaat en sorbitol in Desderman Pure.

Neem de tijd!

De inwerktijd van desinfectiemiddelen wordt vaak vergeten. Wanneer een middel wordt aangebracht op een oppervlak of de huid, gaat het de strijd aan met bacteriën, schimmels en virussen. De zwakste worden snel verslagen, maar er zijn ook hardnekkige ziekteverwekkers die minder snel opgeven of extra beschermd zijn. Zo werkt het eerder genoemde Desderman Pure na 15 seconden al tegen het norovirus, maar pas na 30 seconden tegen hepatitis B en C. Hetzelfde geldt voor een oppervlakte desinfectiemiddel als Podisan, dat pas na 5 minuten zijn werk heeft gedaan. Kijk hiervoor op de verpakking of vraag het na bij je groothandel.

 

“Alcohol is bedoeld voor desinfectie, niet voor reiniging”

 

Alternatieven voor alcohol

We begonnen deze blog met de verschillen tussen reinigen, desinfecteren en steriliseren. Het is je wellicht nu wel duidelijk dat alcohol geen reinigingsmiddel is, maar een desinfectiemiddel. Alcohol is dus ook bedoeld voor desinfectie, niet voor reiniging. Heb je zichtbaar vieze handen, was ze dan eerst met water en zeep. Doet dit zorgvuldig en volgens het handenwasprotocol. Vervolgens gebruik je handalcohol om ziekteverwekkers te doden. Ook als je geen vieze handen heb is het verstandig om ze eerst te wassen. Reiniging of desinfectie zonder water spoelt namelijk de ziekteverwekkers niet van de handen af.

Handalcohol is effectief tegen ziekteverwekkers, maar nooit een alternatief voor wassen met water en zeep. Gebruik het alleen wanneer er geen water voor handen is. In de ideale situatie was je dus eerst je handen en vervolgens smeer je ze in met een terugvettende handalcohol.

Conclusie

Staar je niet blind op het alcoholpercentage, maar laat je goed informeren over de werkzaamheid van het product. Let vooral op dat je voor elke toepassing het juiste product gebruikt. Zoek je een middel voor handdesinfectie, kijk dan goed of het de handen ook verzorgt.

Maar wat je ook doet, doe nooit alcohol in je pedicuremotor!

« Terug naar overzicht
  • Nieuwsbrief

    Schrijf je in voor de SlendersBeauty nieuwsbrief en wij houden je op de hoogte van de laatste nieuwtjes op gebied van uiterlijke verzorging. Aanmelden »
  • Contact

    Leemskuilen 21A 5563 CL Westerhoven

    +31 (0)40 20 21 440

    info@slendersbeauty.nl

    KvK: 72122706